ΔΡ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΊΝΟΣ ΣΠ. ΜΈΝΤΗΣ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΑΣΠΑΙΤΕ ΑΘΗΝΩΝ, 

ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ 

 

 

 

 

 

                                    ΔΡ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΊΝΟΣ ΣΠ. ΜΈΝΤΗΣ

 

Δρ. Μέντης Κων/νος, (2008). «Πολιτισμική Κοινωνιολογία της Λογοτεχνίας», Πολιτισμικές Προσεγγίσεις, Πελαγίσιο Κροντήρι της Μέθεξης -Κοινωνιολογία της Πολιτισμικής Λογοτεχνίας,   Εκδόσεις Σμιγοπέλαγου, Πειραιάς, σελ. 21-25

 ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

2.1 ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
Με τον όρο Λογοτεχνική δομή ενός έργου
εννοούμε την εσωτερική του οργάνωση και τον
τρόπο σύνδεσης των συστατικών του στοιχείων.

Οι Λογοτεχνικές δομές υπαγορεύουν έναν
σταθερό τρόπο διάρθρωσης και διάταξης του
Λογοτεχνικού υλικού.
Οι κοινωνικές και κοινωνιωμένες σχέσεις
των ατόμων, οι αλληλεξαρτημένες θέσεις και οι
διαπλεκόμενοι κοινωνικοί ρόλοι καθώς και η
διάρθρωση των κοινωνικών τάξεων, αποτελούν
σημαίνοντα στοιχεία των Λογοτεχνικών δομών.

Το πολιτισμικό γνώρισμα (culture trait) είναι
η πιο μικρή αναγνωρίσιμη μονάδα μέσα σ’ ένα
δεδομένο πολιτισμικό περιβάλλον σύμφωνα με τη
θεωρία του M.J. Herskovits (Man and His works - Ο
Άνθρωπος και τα Έργα του - New York).

Ο ρόλος της Πολιτισμικής Λογοτεχνίας
καθίσταται πολύτιμος ακόμη και για την επιβίωση
της ίδιας της Λογοτεχνίας και της Ποίησης, μέσα σ’
ένα παγκοσμιοποιημένο περιβάλλον όπου τα
πολιτισμικά πρότυπα που το επηρεάζουν είναι εν
πολλοίς εξωκοινωνικά και κατασκευασμένα ( Mentis 

Constantinos 2008, p. 115-116)

 2.2. ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ
ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ

2.2.1. Πολιτισμός και Συλλογική Συνείδηση

Χάρη στον πολιτισμό τα μέλη του κοινωνικού
συνόλου αναγνωρίζονται μεταξύ τους, εντάσσονται
στο κοινωνικό σύνολο, αποκτώντας έτσι την
ατομική τους ταυτότητα, και συμμετέχουν στη ζωή
μέσα από την ένταξή τους αυτή…. Σε γενικές
γραμμές λέγοντας πολιτισμός εννοούμε την
κοινωνική κληρονομιά του ανθρώπου. Καθετί που
μεταβιβάζεται από τη μια γενιά στην άλλη με
διαδικασίες κοινωνικές (Τσαούσης Δ. 1987, σ. 116-
117).

Η Συλλογική Συνείδηση συνδέεται άμεσα με τις
πολιτισμικές και τις ευρύτερες ιστορικές δομές μιας
κοινωνίας.
Ο Ε. Ντυρκάϊμ προσδιορίζει ως συλλογική συνείδηση:
το σύνολο των κατά μέσο όρο πεποιθήσεων και
κοινών αισθημάτων των μελών μιας και της αυτής
κοινωνίας (Παιδαγωγικό Ινστιτούτο- Υ.Ε.Π.Θ.
1998, σ. 55).

Η συλλογική συνείδηση καθορίζει την ατομική
συμπεριφορά, εξασφαλίζει την κοινωνική συνοχή,
διερευνάται μέσα από τα κοινωνικά γεγονότα και
αποτελεί υποσύνολο των πολιτισμικών και των
ευρύτερων ιστορικών δομών που διαρθρώνουν μια
κοινωνία.

2.2.2. Ο Πολιτισμός, η Συλλογική
συνείδηση και η λογοτεχνική εκφορά
τους

Η Μαρξιστική Κοινωνιολογία της Λογοτεχνίας,
κατανοεί το λογοτεχνικό έργο ως κοινωνικό γεγονός
και το αποδέχεται ως έκφραση της Συλλογικής
συνείδησης.
Οι κύριοι εκφραστές της Πλεχάνωφ, Lukacs και
Goldmann, εκλαμβάνουν το λογοτέχνημα ως
αποκύημα συλλογικών συνειδήσεων, ιστορικών και
πολιτισμικών γεγονότων.

Ο Goldmann μάλιστα αναφέρει τα εξής:
Το λογοτεχνικό έργο δεν είναι η απλή
αντανάκλαση μιας συλλογικής κοινωνικής
συνείδησης, πραγματικής και δεδομένης, αλλά η
κατάληξη, σ’ ένα υψηλότερο επίπεδο συνοχής,
διαφόρων τάσεων που χαρακτηρίζουν τη συνείδηση
αυτής ή της άλλης ομάδας. Η σχέση ανάμεσα στη
συλλογική σκέψη και τις μεγάλες ατομικές
δημιουργίες, λογοτεχνικές, φιλοσοφικές, θεολογικές
κτλ. βρίσκεται όχι σε μια ταυτότητα του
περιεχομένου, αλλά σε μια συνοχή πιο προωθημένη
και σε μια ομολογία δομών (Goldmann Lucien,
1979, σ. 58).

Ο Jan Mykarovsky αποδέχεται συγχρόνως την
αυτοδομημένη και πολυπρισματική εκφορά της
λογοτεχνικής παραγωγής, την ερμηνευτική
διαφορετικότητα και την διαφοροποιημένη
συμβολικότητά της, ανάλογα με την Συλλογική
Συνείδηση του κοινωνικού συνόλου που την
προσλαμβάνει.

Τα κορυφαία λοιπόν Λογοτεχνικά έργα αποτελούν
έκφραση της συλλογικής συνείδησης που βρίσκει την
πληρότητά της στη συνείδηση του δημιουργού και
αποτυπώνεται ως συνεκτική αντανάκλαση στις
μυθιστορηματικές δομές.
Παρόμοια είναι και η αντίληψη της δομικής
κοινωνιολογίας που διαπιστώνει ότι τα μεγάλα έργα
τέχνης έχουν συλλογική συνοχή γι’ αυτό κι έχουν
μεγάλη κοινωνική απήχηση.